سیر تطور دیدگاه های دانشمندان مسلمان دربارۀ مخاطبان اعجاز عقلی قرآن کریم

چکیده

یکی از مسائل مربوط به اعجاز قرآن کریم، تقسیم معجزات به عقلی و حسی است. اما این تقسیم چگونه به وجود آمد و مقصود دانشمندان مسلمان از عقل در این تقسیم، عقل چه کسانی است؟ در پژوهش حاضر با بررسی تاریخی روشن می‌شود که این تقسیم برای نخستین بار توسط جاحظ (م ۲۵۵ ق) و در پاسخ به این پرسش به وجود آمد که چرا تنها معجزۀ کتابی، یعنی قرآن کریم از میان تمامی پیامبران(ع) به حضرت محمد(ص) اختصاص دارد. دانشمندان مسلمان در طول تاریخ در پاسخ به این پرسش، سه رویکرد متفاوت دارند؛ گروهی نگاهشان به مخاطبانِ معجزات، نگاهی نژادی است و مدعی هستند که برتری عقل و هوش عرب­ جاهلی که پیامبر(ص) در میانشان ظهور کرد دلیل این مسئله است. گروهی دیگر، دینِ مخاطبانِ معجزات را مد نظر قرار داده و برتری عقلی امت اسلامی بر امت یهودی و مسیحی را عامل این امر ­می­شمرند. گروهی نیز عموم بشر را معیار قرار داده و علت این امر را، رشد و پختگی عقل بشر ـ صرف‌نظر از نژاد و دین ـ در دورۀ حضرت محمد (ص) می‌‌دانند.

کلیدواژه‌ها: جاحظ؛ سیر تطور؛ عقل؛ مخاطبان اعجاز عقلی قرآن؛ معجزۀ حسی؛ معجزۀ عقلی

نویسندگان:

محمد هادی مرادی: دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه علامه طباطبائی

 جلال مرامی: دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه علامه طباطبائی

عباس نوروزپور نیازی: دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه علامه طباطبائی  

مجله پژوهش های قرآن و حدیث – دوره ۵۰، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۶٫

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.  

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *